Προϊστορικός οικισμός Σέσκλου
Ο προϊστορικός οικισμός του Σέσκλου αναπτύχθηκε πάνω στο λόφο «Καστράκι» καθώς και στη γύρω περιοχή, κοντά στο σημερινό χωριό Σέσκλο. Το Σέσκλο κατοικήθηκε για πρώτη φορά στα μέσα της 7 ης χιλιετίας. Τα αρχιτεκτονικά λείψανα αυτής της εποχής είναι σπάνια. Πρόκειται για ελλειψοειδή ορύγματα μέσα στο έδαφος με τοίχους που προεξείχαν από το έδαφος, φτιαγμένους από κλαδιά δέντρων και λάσπη.
Οι άνθρωποι της περιόδου αυτής ζούσαν από την κτηνοτροφία και τη γεωργία. Σε αυτή την περίοδο ανήκουν πολλά κοκάλινα εργαλεία, λεπίδες οψιανού και πυριτόλιθου, λίθινα εργαλεία και λίγα πήλινα ειδώλια. Αργότερα, στην Αρχαιότερη Νεολιθική (6 η χιλιετία), τα σπίτια κτίζονται με πέτρινα θεμέλια, τοίχους από ωμά πλιθιά και δάπεδα από πατημένο πηλό. Στην περίοδο αυτή έχουμε κεραμική μονόχρωμη και διακοσμημένη, λίθινα και κοκάλινα εργαλεία, πήλινα ειδώλια.
Στη Μέση Νεολιθική (5 η χιλιετία), ο οικισμός αποκτά μία μεγάλη και πρωτοφανή έκταση.
Η περίοδος αυτή ταυτίζεται με το γνωστό πολιτισμό του Σέσκλου και χαρακτηρίζεται από τη γραπτή κεραμική, από τη βελτίωση της τεχνικής του ψησίματος των πήλινων αντικειμένων, που επιτυγχάνει θαυμάσια κόκκινα χρώματα, και ακόμα από τη μεγάλη χρήση των λίθινων εργαλείων και την αφθονότερη χρήση του οψιανού, που προέρχεται από τη Μήλο.
Στο Καστράκι τα οικήματα είναι συνήθως μικρά, με στενά δρομάκια ανάμεσά τους, που σχηματίζουν σε ορισμένα σημεία πλατείες. Έξω από το Καστράκι, στον οικισμό που εκτείνεται προς τα δυτικά, τα σπίτια είναι κάπως πιο άνετα, με διάταξη σαφώς προμελετημένη. Μια τέτοια οικιστική οργάνωση, αποτελούμενη από 500-800 σπίτια, είναι η μοναδική που έχει ανασκαφεί στη Θεσσαλία.
Όλα τα σπίτια έχουν λίθινο θεμέλιο, πλίθινη ανωδομή, δίκλινη στέγη με δοκούς, σκεπασμένη με πηλό και με μία οπή για την έξοδο του καπνού. Γύρω από τα σπίτια υπάρχουν μεγάλοι τοίχοι, που δεν πρέπει να θεωρηθούν ως οχυρωματικά τείχη, αλλά απλά ως τοίχοι αναλημματικοί, που δεν αποκλείεται να δηλώνουν και κάποια πρόνοια προφύλαξης ή απομόνωσης.
Ο οικισμός λίγο πριν από το τέλος της 5 ης χιλιετίας ερημώνεται από κάποια καταστροφή, ίσως πυρκαγιά, για περισσότερο από 500 χρόνια και ξανακατοικείται στη Νεότερη Νεολιθική (4 η χιλιετία) σε περιορισμένη έκταση και μόνο πάνω στο λόφο Καστράκι.

(Το κείμενο είναι μια ευγενική παραχώρηση της ΑΝΕΜ)